Softwarekramp

Laatst was ik bij kennissen, om een oude computer te repareren. Je hoort het vaak op die manier: hij is kapot, kan je hem fixen? Eigenlijk is kapot het verkeerde woord, want dan zou het wat mij betreft een hardwarematige beschadiging moeten zijn. Zoiets als, de harde schijf draait niet meer. Terwijl het probleem in de meeste gevallen bij de software ligt: Windows is langzaam, want de installatie is oud en vervuild met allerlei geheugenvretende programma's. Dat is niet kapot, maar verouderd en vervuild! Tegenwoordig is spyware de nieuwe boosdoener, net zo'n hype als virussen vroeger waren. Voor een deel is dat correct - maar ook programma's die in principe geen kwaad doen, maar gewoon overbodig zijn, maken computers langzamer. Voorbeelden zijn allerlei mediaspelers die "voor het gemak" maar gelijk meestarten, of Office-snelstarters, handige weerberichten, enzovoorts.

Kapotte PC's schroef je open

Je herkent dit soort vervuiling gemakkelijk aan een overvolle systray, de pictogrammen naast de klok (gewoonlijks rechtsonder). In ernstige gevallen is de computer niet alleen langzaam, maar ook onstabiel, waardoor je voortdurend foutmeldingen krijgt. Dit kan simpelweg komen door langdurig gebruik zonder scherp onderhoud; je hoeft er geen gekke dingen (naar huidige maatstaven) voor te doen. Alle computers met Windows worden langzamer bij normaal gebruik (naar huidige maatstaven), en je kan dit alleen remmen door scherp onderhoud. En daarmee bedoel ik niet zomaar een anti-virusscanner, firewall en (uiteraard) de anti-spyware. Je moet er bovenop zitten! Helaas heeft bijna niemand momenteel een computerhouding die ik gezond zou noemen, en dus zijn er veel zieke computers. Het verbaast me dan ook niet dat er een enorme markt is voor het repareren van zogenaamd "kapotte" systemen.

Die markt wordt gedomineerd door lokale computerklusjesmannen, het type "de kennis die dat wel even kan fixen". Soms hoeven ze alleen maar de overbodige software eraf te gooien, en de verzameling opstartende programma's op te schonen. Maar de beste oplossing, vooral voor oude computers, is om te formatteren (het hele station wissen) en Windows opnieuw te installeren. Voor mijn eigen computers doe ik het al jaren zo*, met veel plezier - data op een aparte disk, automatische installatie-INF, het is zo gebeurd! En het opnieuw installeren van Windows is op zich helemaal geen probleem. Voor mijn eigen computers is de klus in zo'n 3 uur helemaal geklaard, en dan kan ik meteen weer aan de slag. Het voornaamste probleem bij al die mensen waar ik dagenlang bezig ben, is dat ze hun software CD's niet op orde hebben.
* FYI: de reden dat ik formatteer is niet omdat mijn computer geïnfecteerd raakt met allerlei troep, maar omdat ik regelmatig allerlei -schone- freeware installeer om uit te proberen. Een frisse start is dan prettig vanwege overblijfselen in het register.

Vroeger vroeg men mij: onze computer heeft problemen, kan je helpen? En wanneer ik ze dan vertelde dat hun computer opnieuw geïnstalleerd moest worden, zei ik daar oprecht bij dat dat niet zo'n probleem zou zijn. Maar het onvermijdelijke moment bleek altijd opnieuw te komen, dat gevraagd moest worden om de installatie-CD's. Het leek altijd zo normaal, ik bedoel, je weet toch dat je zulke dingen moet bewaren? Nu weet ik wel beter. Als iemand me tegenwoordig vraagt, of ik de zaak opnieuw kan installeren, doe ik niks voordat ik die CD's heb gezien. Zonder de CD voor het besturingssysteem, meestal Windows, kan je echt niks op je computer installeren. Nee, je krijgt dan niet een lege desktop met startmenu. De computer staat meteen vast met zwart-witte tekst. Geen eens DOS.

Zonder besturingssysteem kom je tot hier en niet verder

Zoiets zou je toch aan het denken moeten zetten: Windows is niet een vast onderdeel van de computer. Windows is een extra onderdeel dat bijna iedereen heeft. Maar het hoort niet als vast onderdeel bij de computer! Je kan zo Windows van elke PC verwijderen, en er iets anders op zetten: DOS, Linux, BSD, noem het maar op. Daarom is het belangrijk je te realiseren dat Windows een eigen prijs heeft. Wie een nieuwe computer aanschaft, betaalt meestal voor alles tegelijk, inclusief het besturingssysteem. Maar het hebben van een kast en een beeldscherm betekent niet dat je vanzelf het recht hebt op dat Startmenu en die desktop. Windows kost geld. Als je ervoor betaald hebt, moet je zo'n installatie- of recovery-CD hebben. En bijna altijd ook een serial nummer op een sticker of een boekje. "Certificate of authenticity" noemt Microsoft dat. Je hebt het nodig om aan te tonen dat je Windows mag gebruiken, je moet het dus goed bewaren!

Helaas komt het vaak voor dat mensen die Windows-CD echt niet meer hebben. Op zich is dat niet zo'n probleem, want die kan je meestal nog van iemand lenen. Het wordt pas echt vervelend als je je licentie met serial nummer niet meer hebt. Die bewijst dat je een legale kopie van het dure Windows hebt. In veel gevallen zit dat nummer gelukkig als sticker op de systeemkast geplakt; dan "kan het gefixed worden", hoewel meer door geluk dan wijsheid. Als dit niet zo is, heb je echt een probleem. Of eigenlijk: ik heb een probleem, want ik ben de expert en moet het "fixen". Wie is hier ook al weer zijn spullen kwijtgeraakt?

Rechtsonder het "certificate of authenticity" voor Windows 98SE; het serial nummer is gecensureerd

Nu vraag ik me af waarom mensen zo laks zijn. Het lijkt erop dat het niet nodig is om je CD's en serials te bewaren, omdat het tegenwoordig makkelijk is om aan een illegale kopie te komen. De meeste klusjesmannen nemen gewoon hun eigen illegale CD-collectie mee, en geven je gelijk maar de nieuwste Windows XP. Toevallig ben ik daar een felle tegenstander van, maar zelfs als je het volkomen acceptabel vindt, is het nog dom om je legale kopie als waardeloos vuil te behandelen. Je hebt er veel geld voor betaald - XP Home OEM kost momenteel meer dan 80 euro - en bij eventuele verkoop van je computer krijg je meer met de originele CD en serial erbij. In elk geval, ik ga niemand met zijn illegale troep helpen, maar er zijn genoeg andere "computermensen" die dat dagelijks doen. En nee, dat zijn niet alleen onderwereldfiguren, maar ook mensen met eigen computerbedrijven. De gebrande Office XP CD van "de kennis in de computerbranche" (ik noem geen namen) ligt hier nog ergens met het serial erop.

Met name dat soort mensen houd ik verantwoordelijk voor deze laksheid en onwetendheid. Bijna iedereen heeft wel een kennis met verstand van computers. Als er problemen zijn, laat men die even langskomen om de zaak te fixen. Je zou verwachten dat dergelijke (quasi-)experts niet alleen uitleg geven over de computer zelf, maar ook over het onduidelijke stelsel van betaalde software en copyright. Want eerlijk gezegd zijn bedrijven zoals Microsoft ook niet erg helder over hoe het nou zit met legaal en illegaal. Daar klaagt iedereen (terecht) over, maar in plaats van er iets aan te doen, besluit de goede redder in computernood wel ff een CD'tje van Windows XP mee te nemen. En als we toch bezig zijn: "Je hebt geen Office? Die installeer ik wel even." Weer een goede daad gedaan vandaag. Dat CD-R'tje branden heeft toch bijna 50 eurocent gekost...

Een illegale kopie van MS Office XP (serial nummer is onleesbaar gemaakt)

Het ergste is dat zulke personen bijna nooit het lef hebben om aan te geven dat de software die ze zo vrijgevig brengen, illegaal is. Dat zij het nou zelf over hun geweten kunnen krijgen om dat soort zooi te gebruiken, is tot daar aan toe. Maar het is onacceptabel om onwetende mensen te misleiden, die je vertrouwen om alles in orde te maken. Hoe weet jij dat ze geen problemen hebben met illegale software? Ik weet best dat veel mensen daar niet moeilijk over doen, hoor. Maar dat geldt niet voor iedereen, en kennelijk menen zulke vrijgevige klusjesmensen zelf wel te kunnen beslissen voor hun kennissen. Hoogstwaarschijnlijk weten die niet hoe het hele software- en copyrightstelsel in elkaar zit. Zijn we soms terug in de tijden waar je het volk onwetend houdt om zo je eigen zin door te drijven? Het lijkt erop dat veel mensen bereid zijn uren te besteden om de computers van hun vrienden op te knappen, maar er nog geen half uur voor over hebben om uit te leggen hoe dat zit met legale en illegale software.

Juist bij mensen die misleid zijn door zulke genereuze gevers heb ik de meeste problemen. Als zij te horen krijgen dat de hele handel illegaal is, is de gebruikelijke reactie: "maar dat is geïnstalleerd door die-en-die, hij zou zoiets nooit doen!". Ze schieten altijd in een kramp, want opeens staan ze voor een dilemma. Als mensen tijdenlang dure maar zeer handige programma's als Microsoft Office, Nero, Flash, enzovoorts hebben gebruikt, gaan ze het op de één of andere manier als vanzelfsprekend ervaren. Alsof het hun goed recht is, want "een computer zonder Word, dat bestaat toch niet??" En dan opeens sta je voor de keuze: als je je computer legaal wilt, moet dat er allemaal af. En anders moet je honderden euro's betalen om de software aan te schaffen. Vaak is het enige wat zulke mensen legaal over zouden houden Windows zelf, en soms dat niet eens. Helaas blijven de meeste bij zo'n prijs eigenlijk liever in de illusie van de vrijgevige kennis, dat er niks aan de hand is.

En dat laten ze merken ook. Als verstoorder van de illusie zit ik altijd opgescheept met geirriteerde mensen. Dat kan je ze ook niet echt kwalijk nemen - ik ben vooral boos op die zogenaamd weldoeners die dit hele probleem willens en wetens veroorzaken. Maar als de mensen in zo'n situatie geen legale software kunnen betalen, wat is dan het alternatief? Meestal is gelukkig de Windows-installatie wél legaal. Dan zijn er voor de meeste programma's goede gratis alternatieven, zoals de Office-suite OpenOffice.org in plaats van Microsoft Office. Soms zie je dat één of andere kennis Windows XP heeft gezet op een computer die oorspronkelijk bijvoorbeeld 98 had. Op het moment van schrijven is de goedkoopste XP Home upgrade set zo'n 90 euro, dus dat zou een dure grap zijn. Helaas zijn veel mensen hun oorspronkelijke Windows-installatieset kwijt, waardoor die computer niet meer legaal met de oorspronkelijke Windows hersteld kan worden. Dan is het alternatief flink betalen, óf het gratis Linux nemen: een flinke omschakeling waar de meeste mensen niet toe bereid zijn. Dan maar illegaal!

Rechts een legale CD van MacOS 8.5; links een illegale upgrade naar 9.1

Ondertussen hebben we maar commentaar op Microsoft. Zeker, ik vind ze ook te duur, maar ik gebruik wél Linux als alternatief. Als je echt tegen de grote kwaadaardige bedrijven bent, ga je niemand Microsoft-software geven, of het nou legaal of illegaal is. Dan geef je ze de gratis alternatieven zoals Linux en OpenOffice.org. Daar moet je inderdaad wat meer moeite voor doen, maar waarom zijn mensen wel bereid om tijd te besteden aan hun auto, of wat dan ook, maar moet een computer totaal voorgekauwd zijn? Als je zoiets wilt, moet je ervoor betalen ook. Zo simpel is het. Ik gebruik naar volle tevredenheid Linux op een Pentium II van voor het millenium. En op mijn Pentium III staat de OEM Windows 98SE licentie die ik voor een prikkie inclusief de hardware heb gekocht. Wil je nu nog beweren dat je echt Windows XP nodig hebt om je mail te checken? Of als je het nodig hebt voor je videobewerking, of wat dan ook - dat vereist zulke dure hardware, dat je Windows er wel bij kan kopen. Maar wees gerust, met betrekking tot die discussie over illegale software hoor je nog genoeg van me. ;-)